Gródek

 Dzieje katolików współczesnej nam gminy Gródek

 
Gródek od XVI w., aż do 1795 r. należał do parafii rzymskokatolickiej p.w. Nawiedzenia NMP w Brzostowicy Wielkiej, , od 1617 r. prowadzonej przez księży kanoników laterańskich, z fundacji Hieronima Chodkiewicza. W 1784 r. podproboszcz brzostowicki opisując swoją parafię wymienił miejscowości, w których zamieszkiwali katolicy, m.in. miasteczko Gródek, wsie: Bobrowniki, Bielewicze, Dzierniaków, Komotowce, Mieleszki, Piłatowszczyznę, Pieszczaniki, Rudaki, Słuszczankę, Świniobród, Sokole, Waliły, Zarzeczany, Załuki, Zasady1.

Od 1596 r. do 1839 r. wszyscy katolicy, zarówno grekokatolicy (unici) jak i często rzymskokatolicy zamieszkali w Gródku i okolicy korzystali z usług duszpasterskich gródeckiej cerkwi unickiej. Ukaz carski z 1839 r. zlikwidował Kościół unicki, a jego wiernych oderwano od Kościoła katolickiego i siłą wcielono do Cerkwi prawosławnej.

W 1795 r., miasteczko Gródek znalazło się w zaborze pruskim, niemal na samej granicy, gdy Brzostowica Wielka w zaborze rosyjskim2 . Przerwana została więź z kościołem parafialnym.

7 lipca 1856 roku Jakub Sakowicz wystąpił z prośbą o zezwolenie na wybudowanie kaplicy p.w. Św. Anny w majątku Janopol. 8 stycznia 1857 roku otrzymał zgodę na zbudowanie murowanej rzymskokatolickiej kaplicy.3 W marcu tego samego roku zostały zatwierdzone plany budowy. Kaplicę pozwolono wybudować tylko, dlatego, że żona Jakuba, Wiktoria była ciężko chora i stan jej zdrowia nie pozwalał na uczęszczanie do parafialnego kościoła w Białymstoku. W 1857 roku kaplica została ukończona. Wyświęcił ją metropolita wileński biskup Wacław Żyliński 12 sierpnia 1858 roku i wyznaczył stałego kapelana księdza Teofila Hryniewickiego. W 1860 roku kaplica został przez biskupa wileńskiego przemianowana na filię parafialną kościoła białostockiego z 400 wiernymi. Do janopolskiej filii należeli rzymscy katolicy z miasteczka Gródek – 38 osób, majątku Janopol vel Królowy Most – 52, folwarku Jakubin – 13, uroczysko Wierch Sokole – 13, majątek Waliły – 63, wsie: Żednia – 10, Zajma – 15, Cieliczanka – 18, Zasady – 10, Kołodno – 37, Przechody – 6 osób, Downiewo – 6, Nowosiółki – 18, Załuki – 50, Waliły – 3, Sokole – 39 katolików. Kościół rzymskokatolicki w Janopolu-Królowym Moście zamknięto 29 listopada 1864 roku, zamieniono na cerkiew prawosławną, dołączając do parafii prawosławnej w Gródku. Dawny kościół św. Anny 21 listopada 1870 roku wyświęcono jako cerkiew pod wezwaniem św. Aleksandra Newskiego. Do parafii rzymskokatolickiej w Białymstoku w 1864 r. przyłączono wówczas majątek Janopol (Królowy Most), wsie: Cieliczankę, Kołodno, Downiewo, folwarki: Majdan, Jakubin, Rozalin i Stefanówkę. Do parafii rzymskokatolickiej w Zabłudowie przyłączono miasteczko Gródek, majątek Waliły, wsie: Nowosiółki, Sokole, Pieszczaniki, Załuki, Zajmę, Zasady, Żednię. W 1915 roku większość prawosławnych i proboszcz cerkwi w Janopolu zostali ewakuowani w głąb Rosji. Kościół w Królowym Moście vel Janopolu powrócił w ręce katolików. 10 lipca 1925 roku dziekan białostocki, ksiądz Aleksander Chodyko, w piśmie do biskupa diecezji wileńskiej prosił o zaliczenie kaplicy w Królowym Moście jako filię parafii Farnej w Białymstoku.4
 
prof. Józef Maroszek

 

Od 1916 roku katolicy z Gródka i okolic należeli do parafii p.w. Opatrzności Bożej w Michałowie. Początki starań o własny ośrodek duszpasterski w Gródku sięgają 1921 r., kiedy to w miejscowej szkole zorganizowano kaplicę katolicką. Inicjatorem budowy kościoła w Gródku był proboszcz parafii michałowskiej ks. Tadeusz Szadbey. Na początku 1933 roku powołał Komitet Budowy Kościoła w Gródku.

Pierwszy rok zakończono pozyskaniem placu, postawieniem ogrodzenia i zakupem wagonu wapna. Budynek kościoła powstawał przez kilka lat, głównie ze składek wiernych.

 

Etap budowy świątyni na dzień pierwszego maja 1936 roku.
 
W maju 1937 roku rektorem parafii, jako, że początkowo kościół był filią parafii Michałowo został ksiądz Bronisław Siepak.

Po czterech latach, już 6.X.1937 roku ksiądz arcybiskup metropolita wileński Romuald Jałbrzykowski konsekrował kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa.
 
Do maja 1940 roku ks. Siepak kontynuował prace przy świątyni.. W tym czasie otynkowano dzwonnicę, zbudowano schody przed wejściem do kościoła, zainstalowano balustradę na chórze. W maju tego roku ks. Bronisław Siepak został aresztowany przez sowieckie władze okupacyjne i wywieziony w głąb Rosji . Dopiero w czerwcu 1941 roku nowym rektorem w Gródku został mianowany ks. Marian Jacewicz.

Odpowiadając na prośbę mieszkańców Gródka i okolicznych wsi arcybiskup Romuald Jałbrzykowski dnia 9.X.1945 roku erygował parafię w Gródku. Dekret erekcyjny parafii umieszczony został pod numerem 157/45 w Kurii Metropolitalnej Wileńskiej w Białymstoku. W skład parafii weszły: Gródek, stacja, majątek oraz wieś Waliły, Bielewicze, Straszewo, Załuki, Zarzeczany, Mieleszki, Słuczanka, Dzierniakowo, Pieszczanniki, kolonia Piłatowszczyzna, Radulin, Sofipol, Królowe Stojło, Józefowo, Wierobie. W tym czasie kościół liczył 613 parafian. Dwa lata później dołączono Królowy Most, a 14 lipca 1952 roku Downiewo i Przechody.

W 1948 roku na placu przykościelnym zbudowano plebanię. Materiałem do budowy był zakupiony przez ks. Jacewicza drewniany dom do rozbiórki.

Budynek świątyni wzniesiono na planie prostokąta o wym. 22,82x8,78 m, z niewielkim ryzalitem kruchty o wym. 0,98x4,82 m. Jest to obiekt jednoprzestrzenny, trójdzielny, bezsłupowy. Funkcjonalnie składa się z : nawy głównej, prezbiterium oraz kruchty. Prezbiterium znajduje się w trójbocznej absydzie do której przylegają pastoforia zakrystii. Kruchta ze schodami na chór jest dwukondygnacyjna. Dach nawy kościoła jest czterospadowy, zaś nad prezbiterium i wieżą dzwonnicy-ostrosłupowy. Pokrycie dachowe to ceramiczna dachówka w kolorze naturalnej czerwieni.

Parafia dysponuje cmentarzem grzebalnym położonym 500 m od kościoła, założonym w 1941 r. o powierzchni 2,4 ha.

W latach 1997-2003, kiedy proboszczem był ks. Andrzej Sadowski przeprowadzono generalny remont kościoła. Zmieniono wystrój wewnętrzny świątyni. Wykonano nowe malowidła (aut.: Agnieszka Andrzejczak), Drogę Krzyżową i inne rzeźby (aut.:

Krzysztof Gąsowski) oraz drewniane umeblowanie, liczne stolarskie elementy i detale. Remont dachu wykonano w 2007 roku, natomiast pierwszy etap remontu elewacji w 2014 roku.

Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku z dnia 29.05.2006 roku budynek kościoła wpisany został do rejestru zabytków nieruchomych województwa podlaskiego pod nr A-152.

Dotychczas posługę kapłańską pełnili księża: 1937-1940 ks. Bronisław Siepak, 1945-1959 ks. Marian Jacewicz, 1959-1974 ks. Jan Chmielewski, 1974-1984 ks. Tadeusz Baluk, 1984-1992 ks. Jan Trochim, 1992-1996 ks. Ryszard Paszkiewicz, 1996-2005 ks. mgr Andrzej Sadowski

Aktualnie posługę kapłańską pełni ks. Stanisław Kochanowski.

Do parafii należą miejscowości: Gródek, Bielewicze 4km, Downiewo 16 km, Dzierniakowo 5 km, Grzybowce 6 km, Józefowo 8 km, Królowe Stojło 6 km, Królowy Most 15 km, Mieleszki 5 km, Pieszczaniki 5 km, Piłatowszczyzna 6 km, Przechody 16 km, Radunin 12 km, Skroblaki 15 km, Słuczanka 4 km, Sofipol 10 km, Straszewo 5 km, Waliły Dwór 3 km, Waliły Stacja 1 km, Waliły Wieś 4 km, Wierobie 13 km, Załuki 12 km, Zarzeczany 3 km. Parafia w Gródku obsługuje również Bobrowniki 18 km, choć jurysdykcyjnie należą do par. Jałówka.